Nema podatoci za toa pod ~ija juruzdikcija bila Veli~ko-dremvickata
eparhija, na ~ie ~elo bil sveti Kliment. Pred nego ovaa episkopija bila pod jurizdikcija
na Carigradskata patrijar{ija. No sepak ostanuva nesporno deka Sveti Kliment e
osnovopolo`nik na idnata samostojna Ohidska arhiepiskopija. A po negovata smrt vo 916
godina prodol`uva procutot na versko, kulturno i prosvetno pole. Ovoj duhoven podem bil
prenesen na brojnoto mona{tvo vo manastirite. Teritorijata na Makedonija bila podelena na
novi makedonski eparhii i upravuvani od makedonski episkopi. Ovaa i vakva organizirana
struktura na Crkvata vo toga{nata silna Makedonska dr`ava stanala vistinska samostojna
Crkva so svoj arhiepiskop i so svoj Sinod so sedi{te vo Prespa - toga{nata prestolnina na
car Samoil. No bidej}i toj bil postojano vo vojna so Vizantija ne ja priznaval
jurizdikcijata na carigradskiot patrijarh nad eparhiite vo svojata dr`ava. Organizacionata
struktura na Crkvata bila mitropolitska. Na maliot ostrov Ahil vo Prespanskoto Ezero, vo
apsidata na golemata crkva se nao|aat dvanaeset episkopski stola, so
prestol-arhiepiskopski vo sredinata, {to upatuva na zaklu~ok deka Crkvata imala svoj
Sinod.
Samoil carskata kruna ja dobil od Rim. Spored toa i proglasuvaweto na Ohridskata
arhiepiskopija za patrijar{ija e vo zavisnost od ovoj ~in. Za carskata kruna papskite
delegati donele i crkovni simboli za prviot makedonski patrijarh, Filip. Noviot ohridski
patrijarh, spored voobi~aenata praktika vo srednovekovieto, zaedno so svoite crkovno
velikodostojnici i so papskite delegati, go miropomazal Samoil za car. Toga{ carskata
prestolnina od Prespa e prenesena vo Ohrid, a so toa i sedi{teto na Patrijar{ijata.
Nejzinata jurizdikcija ja opfa}ala celata dr`ava na Samoil - i kako se {irelo Samoilovoto
carstvo, taka se pro{iruvala i jurizdikcijata na Ohridskata patrijar{ija.
Spored istoriskite podatoci, Ohridskata patrijar{ija, pokraj eparhiite vo Makedonija gi
opfa}ala i eparhiite vo Tesalija, Epir, Albanija, Dukqan, Travunija, Zahumqe, Ra{ka,
Bosna, Srem i podunavska Bugarija. Od pokrstuvaweto na Rusite vo X vek i od prvite kontakti na Samoiloviot
dvor i dvorot na Vladislav, vo toj period celata prosveta, kultura i pismenost te~e od
Makedonija kon Rusija. Ruskata Crkva se do 1037 godina se nao|a vo diescezata pod
jurizdikcija na Ohridskata Arhiepiskopija-Patrijar{ija. I koga propadnalo Samoilovoto
carstvo, vizantiskiot car Vasilie II, cenej}i ja vonrednata uloga na Ohidskata patrijar{ija, ne ja
ukinal, tuku samo ja simnal na rang na avtokefalna arhiepiskopija. Granicite ostanale
isti, kako i nejzinite prava i privelegii. Vo toa vreme pod jurizdikcija na Ohridskata
arhiepiskopija se na{le 31 eparhija. Ohrid stanal va`en crkoven centar za pogolemiot del
na Balkanskiot Poluostrov, crkoven centar raven na Carigrad, Eruasalim, Antiohija,
Aleksandrija i drugi.
Po smrtta na Vasilij II (1025) prestanala tolerantnata politika
kon Ohridskata arhiepiskopija kon makedoncite voop{to. Na ~elo na Ohridskata
arhiepiskopija bile postavuvani arhiepiskopi grci, a tie si postavuvale grci episkopi po
site makedonski eparhii so cel da se pogr~i makedonskoto naselenie.
So raspa|aweto na Vizantija - vo vtorata polovina na XII vek, Ra{ka se oslobodila i `upanot Nemawa uspeal da gi soedini
srpskite `upanstva i vo 1170 se proglasi za veliki `upan. Toj sakal vo svojata dr`ava da
sozdade samostojna crkva. Idejata za sozdavawe srpska avtokefalna crkva ja dal negoviot
najmlad sin, monahot Sava. Ureduvaweto na srpskoto crkovno pra{awe, spored kanonite mo`elo
da se izvr{i samo preku Ohridskata arhiepiskopija, no Nemawa i negoviot sin Sava znaele
deka Ohridskiot arhiepiskop Homatijan nema lesno da se otka`e od svojot primat i od svoite
privelegii.
Vo Bugarija vo 1175 godina izbuvnalo vostanie i Asenovcite go sozdale Vtoroto bugarsko
carstvo. Vo 1176 godina bila osnovana samostojna Bugarska crkva vo liceto na Trnovskata
arhiepiskopija. Vtoroto bugarsko carstvo ja opfatilo i Makedonija, no ja ostavile i natamu
da deluva Ohridskata arhiepiskopija, me|utoa vo namalena jurizdikcija za smetka na
Trnovskata arhiepiskopija. Bugarskiot arhiepiskop gi progonil site episkopi - grci i na
nivno mesto donesol episkopi slavjani, koi samiot gi hirotonisal.
Vtoroto bugarsko carstvo se raspa|a po smrtta na carot Kalojan (1207). Toga{ vo
Makedonija, vo Prosek (Demir Kapija) se utvrdil sevastokratot Strez, koj so pomo{ na
velikiot srpski `upan Stevan Nemawa uspeal da gi privle~e kon sebe sosednite makedonski
gradovi, me|u koi i Ohrid. Ohridskata arhiepiskopija, ve}e namalena, se nao|a samo na
teritorijata na Strezovoto kne`evstvo, me|utoa bila oslobodena od pritisokot na Trnovskata
arhiepiskopija. Interesite na Strez i na Ohridskiot arhiepiskop se sovpa|ale vo
nastojuvaweto da se za~uva nezavisnosta na kne`evstvoto i na Arhiepiskopijata. Duri vo
vremeto na Strez , Ohridskata arhiepiskopija uspeala da vrati nekoi svoi eparhii, koi i gi
odzela Trnovskata arhiepiskopija.
Po smrtta na Strez (okolu 1215) negovoto kne`evstvo bilo razdeleno me|u Solunskoto
latinsko kralstvo i Epirskoto despostvo, a Ohridskata arhiepiskopija gi izgubila svoite
ju`nomakedonski eparhii - Meglenskata i Strumi~kata. I toa taka ostanalo do potpa|aweto na
Ohrid pod vlasta na Epirskiot despot Teodor. Toga{ Ohridskata arhiepiskopija vodela
uspe{na borba protiv Nikejskiot patrijarh i odnovo gi povratila nekoi od eparhiite {to i
bile odzemeni. Toga{ Arhiepiskopijata imala dominantna polo`ba vo dr`avata i pak uspeala
da ja pro{iri svojata jurizdikcija, prezemaj}i gi odnovo Skopskata, Serskata i Serviskata
eparhija.
Vo ova vreme zapo~nala borba me|u episkopite Grci i Makedonci. Vo Ohrid bil svikan
arhijerejski sobor pod pretsedatelstvo na arhiepiskopot Homatijan. Episkopite bile
razdeleni vo dve grupi: na ~elo na gr~kata grupa stoel Vodenskiot mitropolit, a
makedonskata grupa ja vodel Meglenskiot episkop. Sporot nastanal okolu priznavaweto na
episkopskiot ~in na episkopite koi bile postaveni od Kalojan. Po intervencija na despotot
Teodor Komnen napraven e kompromis: gr~kite episkopi postaveni od Kalojan trebalo da gi
napu{tat eparhiite, a na nivno mesto da bidat hirotonisani domorodni episkopi od
makedonsko poteklo.